Feb 13

het Koningsoffer

Over de oorsprong van carnaval doen veel verhalen de ronde. Hoewel carnaval tegenwoordig vooral wordt gevierd in Rooms-Katholieke streken is de oorsprong van het feest veel ouder.
 
Zoals zoveel heidense feesten werd ook de viering van het nieuwe jaar gekerstend. Oorspronkelijk viel nieuwjaar aan het begin van de lente. De namen van onze maanden getuigen nog van het feit dat maart de eerste maand van het jaar was. De maandnamen zijn afgeleid uit het Latijn, waarbij bijvoorbeeld september, nu de negende maand van het jaar, het nummer zeven (sept) kreeg.
 
Waar de betekenis van het woord carnaval vandaan komt is niet zeker. Een veel gehoorde verklaring is dat het is afgeleid van het Latijnse ‘carne levare’ of ‘carne vale’, wat zoiets betekent als het vlees opruimen of verlaten. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de vastenperiode die na afloop van carnaval begint, als voorbereiding op Pasen. Ook ‘Mardi Gras’, vette dinsdag, verwijst naar een grote opruiming vlak voor de vastentijd. Een andere verklaring luidt dat het woord afkomstig is van ‘carrus navalis’, naar de scheepswagens die in veel optochten voorkwamen. Deze optochten waren een mengeling van Romeinse lentefeesten en de offerfeesten uit Griekse, Keltische en Germaanse riten.
 
In veel oude beschavingen werd de komst van de lente gevierd met offers aan de moedergodin. Als de dagen langer werden werd de wedergeboorte van de zon gevierd. De koning werd vaak gezien als de vertegenwoordiger van de zon op aarde en om wedergeboren te kunnen worden moest hij eerst sterven. Vandaar dat het koningsoffer en wijdverbreid ritueel was. Niet alleen bij de Germaanse en Keltische stammen; uit de Griekse en Egyptische mythologie en uit het rijk van de Inca’s en Azteken zijn verhalen over het koningsoffer overgeleverd.
 
Ook is bekend dat rond 2600 v.C.  in het land van de Eufraat en de Tigris (het huidige Irak) een nieuw gebruik werd ingevoerd. Misschien raakten de koningen op, waarschijnlijk was er een slimme koning die liever niet zelf geofferd wilde worden. Hoe het ook zij, in die streken hoefden tijdens het lentefeest de slaven niet te werken. Sterker nog, ter ere van het Zagmoekfeest waren de slaven voor korte tijd heer en meester en moesten hun bazen hen bedienen in een groot feest van de omkering. Op de derde dag van het feest werd een versierd pronkschip op wielen in processie meegevoerd naar de tempel van Mardoek, de eerste koning van de Babyloniërs, die was geboren uit twee goden. In deze kar werd iemand meegevoerd die voor enkele dagen de rol van koning op zich had genomen maar eigenlijk een ter dood veroordeelde misdadiger was. Aan het einde van het feest werd hij ritueel vermoord.
 
In onze streken vierden de Germanen in de lente het feest van Moeder Aarde. Ook tijdens dit feest werd een schip op wielen in een luidruchtige stoet meegereden. Het lentefeest was een vruchtbaarheidsfeest. Op het schip werd een plaatsvervanger van de god Freyr meegevoerd en door een stoet mensen in diervermomming en mannen in vrouwenkleding zingend en dansend vergezeld. Aan boord van het schip werd het huwelijk van Freyr en een priesteres gevierd. Na afloop van dit feest moest de ‘god’ sterven om weer opnieuw geboren te kunnen worden.
 
Het laatst bekende koningsoffer heeft lang geleden plaatsgevonden en staat aan de wieg van het christelijk geloof. Ook Pasen is afkomstig van de oude lentefeesten. Het is niet voor niets dat met de viering van Pasen wordt herdacht dat de ‘koning der joden’ aan het kruis werd genageld, om drie dagen later weer te kunnen opstaan. Juist die wedergeboorte vormt een van de pijlers van het Rooms-Katholieke geloof. Evenals de mythische verbintenis van een maagd met een God die daaraan vooraf is gegaan. Goed beschouwd vieren wij christenen onbewust nog veel feesten die hun wortels in de dageraad van de mensheid hebben.
 
Inclusief de bijbehorende schranspartijen en drinkgelagen, zoals met carnaval.
 
Alaaf!!!!

21 comments

Skip to comment form

    • antoinette duijsters on 13 februari 2010 at 16:12
    • Reply

    Avatar van antoinette duijsters
    Ivy, wat een werk om dat uit te zoeken en er een mooi verhaal van de maken. ja de koning werd geofferd, maar de prinsen nu hoeven daarvoor niet bang te zijn. Of misschien duid het begraven van het masker heel in de verte hier nog op.
    Ook de sex uitspattingen stammen uit het verleden, alleen moest dat toen buiten op het veld gebeuren, vanwege de vruchtbaarheid;-))))

    • maria-dolores on 13 februari 2010 at 16:25
    • Reply

    Avatar van maria-dolores
    Hallo Ivy,
    (ik zocht naar Pas òf Ivy, maar zag ‘Alaaf’ staan).
    wat een verhaal!
    laten we het maar op lentefeest houden; ik wou dat het vast zo ver was…

    ciao,
    Maria-Dolores

    • Ivy (Heyta) on 13 februari 2010 at 16:37
    • Reply

    Avatar van Ivy (Heyta)
    Antoinette: de oude mythologieën hebben mijn belangstelling, het was niet echt veel uitzoekwerk, alleen de jaartallen ;-))
    Tja, er gebeurde vroeger heel wat op die velden…..

    Maria-D: sinds Pas zich min of meer definitief onder Kokopelli heeft gevestigd vergeet ik het wel eens ;-)))
    De lente is nog ver te zoeken, maar gelukkig worden de dagen al wel langer. Dus de zon keert terug, dus het offer heeft alweer gewerkt ;-))

    • Pierra on 13 februari 2010 at 16:45
    • Reply

    Avatar van Pierra
    Geboeid gelezen, wat daar allemaal niet achter zit en ook zoveel overeenkomsten tussen de verschillende culturen.
    Mijn ervaringen als kind waren de enorme optochten met karren, prinsen en vooral heel veel snoep dat op straat uitgestrooid werd. En dat kon je dan zommaar pakken!
    Later gingen we met de hele buurt de ‘boerenbrulloften’ in Limburg vieren, ja zuipen maar…
    Ik denk deze feesten vroeger mooier waren.

    • Ivy (Heyta) on 13 februari 2010 at 17:07
    • Reply

    Avatar van Ivy (Heyta)
    Pierra: ik vind het zelf ook altijd interessant, hoeveel overeenkomsten er zijn. Er moet toch een soort ‘oer’ waarheid achter zitten …..
    Ik ben absoluut geen carnavalvierder, en zeker nu is er in de stad niets meer aan. Ik denk dat het vroeger in de dorpen, en daarvoor nog veel vroeger inderdaad wel leuk was en ook nut had.

    • maria-dolores on 13 februari 2010 at 18:42
    • Reply

    Avatar van maria-dolores
    @Ivy,
    ik vond het altijd ook leuk om te raden wie van de twee het was. eerst de titel, dan de tekst, en pas op het laatst naar de naam kijken…

    ik denk dat vroeger het mooie van zulke schransfeesten vooral was dat het dan gewoon mòcht en er eten en drinken in overvloed was… dat valt nu voor de meesten van ons een beetje weg omdat we nagenoeg altijd kunnen eten en drinken wat we willen. veel boeren waren vroeger nagenoeg door hun voorraden heen als carnaval begon, en hadden nog wat vlees enzo bewaard voor het feestmaal. heb ik me laten vertellen in elk geval…

    • Ivy (Heyta) on 13 februari 2010 at 19:16
    • Reply

    Avatar van Ivy (Heyta)
    Maria-D: ja, vooral bij de Nox-verhalen was het lastig. Ik heb dat zelf nog wel eens, dat ik een oud verhaal teruglees en denk: heb ik dat geschreven? Nee, dus, soms ;-))

    Het opeten van de restanten vlak voor de lente had ook een functie, anders zou de boel gaan bederven. En de jonge oogst kwam er weer aan, dus alles moest op.

    • thera on 13 februari 2010 at 22:32
    • Reply

    Avatar van thera
    Kun je je de wanhoop voostellen van de koning voor drie dagen. Feestend je einde tegemoet gaan? Daar zit een psychologische thriller in. Interessante bijdrage Ivy!

    • Ivy (Heyta) on 13 februari 2010 at 22:46
    • Reply

    Avatar van Ivy (Heyta)
    Thera, thnx.
    En stel je voor dat dan ook nog eens de verkeerde op die kar staat……

    • ceesincambodja on 14 februari 2010 at 05:07
    • Reply

    Avatar van ceesincambodja
    Jammer dat er op de bras- en zuippartijen nu geen vastentijd meer volgt, Ivy.
    Interessant blog.

    Askruisjesgroet

    • Theo on 14 februari 2010 at 09:28
    • Reply

    Avatar van Theo
    In flarden kende ik wel achtergronden, maar jij brengt het (zonder passende illustratie overigens) mooi bij elkaar.

    • Henk van Leuken on 14 februari 2010 at 10:22
    • Reply

    Avatar van Henk van Leuken
    Leuk verslag Ivy. Maar de context van carnaval is tegenwoordig een totaal andere dan zoals die in oorsprong was. Alcohol en optocht is het zelfde gebleven maar er is ook een belangrijk verschil. In die tijd was het een gunst voor slaven om alcohol te mogen drinken tegenwoordig maken de slaven het carnaval.

    • joost tibosch sr on 14 februari 2010 at 11:48
    • Reply

    Avatar van joost tibosch sr
    Dat christendom de natuurgevoelens die in alle oude culturen en altijd hebben geleefd in zich opnam, is geen kwestie van slim bekeren geweest maar van overweldigend natuurgevoel dat de mens in zijn greep heeft. Je kunt het vergelijken met het gemak waarmee we nog steeds -ondanks al onze wetenschap- blijven zeggen dat de zon op- en ondergaat, En dat zullen we blijven doen..en niet alleen omdat het anders zo ingewikkeld zou worden. Op deze manier is het christendom ook aan zijn natuurlijk liturgische jaar gekomen. Of dat altijd gunstig is? De feitelijkheid van het leven van Jezus kan te makkelijk verteld en begrepen worden als overwinnen van natuurkrachten(bv.over water lopen). De verrijzenisverhalen -bedoeld als verhaalpoging tot geloof in toekomst na een gruwelijke afgang aan het kruis- worden dan tot een jaarlijks terugkerend gebeuren van sterven en herrijzen van de natuur. Christendom loopt zo het risico te blijven steken in een natuurgeloof, terwijl het eigenlijk geloof in een historische mens is, wiens manier van leven gericht is op de toekomst van de wereld. Dat is voor christenen ook ‘hard knokken’ en dat kan dus ook gepaard gaan met mislukkingen..en dan toch! Het is in ieder geval geen mythisch jaargebeuren, wat zich vanzelf voltrekt..zoals -en hopelijk gauw- de lente komt! In het menselijk leven naar toekomst toe kan "de lente" wel eens niet komen..en toch komt er toekomst, zeggen christenen

    • Ivy (Heyta) on 14 februari 2010 at 13:28
    • Reply

    Avatar van Ivy (Heyta)
    Cees: ik sla de braspartijen graag over ;-)))
    Misschien is dat wel een teken van deze tijd: alle feesten verworden tot bras- en zuippartijen zonder de onderliggende magie en mysterie te behouden (kerstmis, pasen, nieuwjaar).
    Zelfs de askruisjes schieten erbij in.

    Theo: ik had wel gegoogled op koningsoffers, en dan kom je tekeningen van Mardoek en potscherven tegen, maar dat vond ik een beetje ‘goedkoop’. En om nou een van iemand anders gejatte carnavalswagen erop te zetten vond ik ook zo wat. Maar ik houd me verre van carnaval, dus ook van de optochten. Pierra had vorig jaar prachtige foto’s van het carnaval in Venetië.

    Henk: de context is veranderd, zeker. Toch hecht ik eraan om de onderliggende oude gebruiken/waarheden erbij te houden. Waarschijnlijk hadden ze in de oude tijden ook geen vlees om afscheid van te nemen en was de vastentijd een noodgedwongen toestand die in de meeste gevallen ook langer dan 40 dagen duurde.
    Toch is het grappig om te zien hoe in steden waar officieel carnaval wordt gevierd, de burgemeester afstand doet ten gunste van Prins Carnaval. Dat is nog steeds een oud ritueel. Gelukkig overleeft hij het wel.

    Joost: het geloof van natuurvolken hangt voor een groot deel ook samen met archetypen die diep in ons onderbewuste geworteld zijn. Getuige ook de vele overeenkomsten.
    Ook het christendom maakt gebruik van die archetypen. Helaas zijn die in de loop van de tijd als een soort Enige Waarheid neergezet en gemanipuleerd om de kerkvorsten aan de macht te helpen en de Oergodin of Moeder Aarde in de vorm van alle vrouwen te onderdrukken.

    Een heel ander verhaal is natuurlijk de rol en het voorbeeld van Jezus als mens. Maar juist die rol wordt in de kerk gebagatelliseerd ten gunste van lege rituelen. Juist het mens-zijn geeft hoop, niet het god-zijn. Vandaar dat ik ook een groot aanhanger ben van Het heilig bloed en de heilige graal, en het verhaal over Maria Magdalena.

    • joost tibosch sr on 14 februari 2010 at 14:14
    • Reply

    Avatar van joost tibosch sr
    Het doet me deugd dat je in die hele kerkelijke rimram Jezus nog ziet. Zelfs kerken, die toch beter moesten weten, dat het niet om hen, maar om hem gaat, vergeten dat maar al te makkelijk. Ik ben al mijn hele leven bezig is met de "historische Jezus"(en we hebben geen andere!} en kom er steeds meer achter, dat als het over hem gaat, het ook over ons gaat, wie we ook zijn en waar we ook zitten op deze wereld. In die vrouwonvriendelijke joodse wereld van zijn tijd ging hij met een verbazingwekkend gemak om met vrouwen. Het gaat dus ook -al hebben mannen daar vaak nog moeite mee- om alle vrouwen op onze wereld. Hij zou toen niet op het idee gekomen zijn om God, die hij Abba"(Pa) noemde, Mama te noemen. Met de kennis van nu (Balkenende,ha!) zou hí’j daar al helemaal geen moeite mee hebben!!

    • Ivy (Heyta) on 14 februari 2010 at 16:46
    • Reply

    Avatar van Ivy (Heyta)
    Joost: al heel vroeg hebben de kerken de waarheid verborgen om hun eigen (paternalistische) macht te vestigen. Gelukkig gaan de mensen meer zelf nadenken. Wat dat betreft is de film Jesus Christ Superstar een goede eye-opener geweest. Althans, voor mij bevestigde dat het idee wat bij ons aan de keukentafel al regelmatig werd besproken. de mensheid van Jezus.

    Ook de rol van de vrouw kwam daar mooi in naar voren, hoewel zij altijd onderdrukt zijn in de kerk. Maria mocht alleen maar maagd en moeder zijn, Maria Magdalena werd weggezet als gevallen vrouw. Wat nou! Ze was gewoon geëmancipeerd en kwam voor zichzelf op.

    Ik geloof in een god-moeder-vader, en in verlichte mensen die de weg kunnen wijzen.

    En ik vraag mij af of hij god geen onzijdige naam gegeven zou hebben. HIj was immers ook gnosticus….

    abba klinkt als woord behoorlijk vrouwelijk ;-))

    • joost tibosch sr on 14 februari 2010 at 21:03
    • Reply

    Avatar van joost tibosch sr
    In zijn eigen taal -het galilees aramees- is het het gebrabbel van een baby..een van de eerste woorden die worden gezegd: papa (gek,hé, dat veel talen -ook hele verre- dergelijke woordklanken hebben).

    • joost tibosch sr on 14 februari 2010 at 21:28
    • Reply

    Avatar van joost tibosch sr
    In het vroege christendom bij bv. een Paulus die Jezus niet echt heeft gekend, namen de mannen al gauw weer het voortouw. Bij de allereerste christenen in Jeruzalem heeft Maria Magdalena een grote rol gespeeld. Zij was volgens de oudste traditrie de eerste die het verhaal van Jezus weer heeft opgepakt..na zijn afgang. Daarna hebben mannen met de hun gebruikelijke strategie vrouwonvriendelijke verhalen over haar verteld (hoer en zo). Die gnosticus…nee, dat hebben ze 2 eeuwen daarna van hem gemaakt. Hij was een begenadigd joods verteller, die zijn manier van doen (met name gewoon met iedereen omgaan,ook met hen die door de ‘joden’met de nek werden aangekeken) met korte niet te evenaren verhalen verduidelijkte in de stijl van de kritische joodse profeten. Hij was meer een doener dan een denker!. Het ‘hoog’ vond hem al gauw te lastig en met simpel gemak hebben ze hem keihard uit de weg geruimd

    • Ivy (Heyta) on 14 februari 2010 at 22:17
    • Reply

    Avatar van Ivy (Heyta)
    Joost: het feit dat abba het eerste woordje is, pleit dus voor ‘mamma’, dat universeel het eerste woord is dat een kind spreekt ;-)))

    Voor zover ik weet heeft hij een opleiding gehad in Egypte, waar de gnosis toen nog gemeengoed was en is hij in India geweest. Een denker én een doener dus.

    Maria Magdalena was de eerste die hem weer zag en de enige die toen nog in hem geloofde. De mannen waren gevlucht en omgepraat. Mannen ….. pffff ;-)) Behalve Jozef van Arimathea, dan.

    En het ‘uit de weg ruimen’ was nodig. Hij had kunnen vluchten, maar het koningsoffer moest gebracht worden. Anders was het de zoveelste profeet geweest. Daar wemelde het toen van. Het was een soort eindtijd, het einde van een tijdperk, de era van de ram.

    • joost tibosch sr on 15 februari 2010 at 01:06
    • Reply

    Avatar van joost tibosch sr
    Tja, Jezus kan er ook niets aan doen..hij was gewoon een jongen uit het Galilea van zijn tijd, verwacht niet van hem dat hij kon begrijpen, wat wij de laatste halve eeuw over man-vrouw weten en zeggen. Alleen al het feit dat hij gewoon met vrouwen (zelfs niet-joodse, zieke, niet getrouwde, weduwvrouwen, alleenstaande moeders etc) omging, dat is van geen enkele man uit die tijd bekend of beschreven en gruwelijk opvallend. De verhalen over Egypte en India etc. ken ik maar al te goed, maar daar (het klinkt gruwelijk pedant, ik weet het) klopt geen barst van

    • Ivy (Heyta) on 15 februari 2010 at 11:57
    • Reply

    Avatar van Ivy (Heyta)
    Joost: kloppen die niet? Jammer, ik ben ze op diverse plaatsen tegengekomen.

    Maar goed, dat doet niets af aan wie en wat hij was.

    Heel bizar inderdaad dat de katholieke kerk (en later de andere kerken nog een dik er overheen) godsdienst zo vrouw-onvriendelijk hebben gemaakt. De voorbeelden voor ander gedrag waren er te over.

Laat een reactie achter bij Pierra Reactie annuleren

Your email address will not be published.