May 08

oudste stad

Het leven in de oudste stad van Nederland brengt verantwoordelijkheden met zich mee. Zoals de verantwoordelijkheid om je te verdiepen in de geschiedenis van de stad. Zo begon ik te knabbelen aan de Romeinen. Maar daar is weinig van terug te vinden. Een paar vondsten in het Valkhofmuseum. Het Kops Plateau. Een restant van het aquaduct. Maar dat wilde niet echt gaan leven.
 
Toen dompelde ik mijzelf onder in de Middeleeuwen. Dat voelde al beter. In de omgeving zijn nog decors te vinden: een kapel en een kelder uit de 11e eeuw, een kerk waarvan de bouw is gestart in de 13e, straatjes die al in die tijd zijn aangelegd. Toch bleef het lastig graven in de tijd, de tijdlijnen lopen teveel door elkaar, er is te veel afgebroken en bijgebouwd. Waar moest ik beginnen mij een beeld te vormen van de historie van Nijmegen?
 
Zoals gewoonlijk kwam het antwoord in een droom.
 
Ik sta op de heuvel aan de rand van de stad. Tussen de bomen zie ik in de verte de rivier stromen. Een boogbrug welft zich vaag boven het water. Dan wordt het donker. Ik kan niets meer zien. Onder mijn blote voeten voel ik het gras, en de aarde. In de aarde borrelt en bruist het. Omdat ik niets zie, klinken de geluiden van de stad des te duidelijker: het geraas van het verkeer, lachende stemmen, muziek, sirenes. Ik heb mijn handen op mijn rug en in mijn handen voel ik een soort touw, een koord: getwijnd, gevlochten, de verschillende draden voelen anders aan. Het touw vibreert en kronkelt. Eén draad lijkt aan me te trekken; ik trek terug. Naar voren wil ik. Dan klinkt een stem achter mij. Het is geen jonge stem, maar ook geen oude. Geen vrouw maar ook geen man. De stem fluistert niet en schreeuwt niet maar lijkt toch alles tegelijk te doen:  ‘Als je het verleden wilt kennen moet je loslaten en je omdraaien. Kijken naar waar je vandaan komt en niet naar waar je heen gaat.’
 
Ik laat het touw vallen en draai me om. Nog steeds zie ik niets maar hoor de geluiden van de stad van vandaag. En weer de stem: ‘pak het touw weer op, en volg het terug in de tijd.’ Gehoorzaam pak ik het touw dat meteen weer begint te leven. Ik volg mijn eigen draad, totdat die dunner wordt en ophoudt. Het geluid om me heen verandert langzaam: het verkeer lijkt af te nemen, er klinkt andere muziek. Ik volg het touw zonder van plaats te veranderen; de wereld draait onder mij door. Dan voel ik een waarschuwende hand op mijn schouder en meteen volgt een knoop in het touw.
 
Er steken losse draden uit: puntig, rafelig, sommigen verschroeid of kleverig als van bloed. En tegelijk klinkt een kakofonie van geluid: geschreeuw, gehuil, het geratel van geweervuur. En de stank van rook en stof en verbranding dringt in mijn neus. Bijna laat ik het touw vallen. Voorbij de knoop is het even stil en dan weer een knoop, een kleinere ditmaal. Uitstekende losse draadeinden, geschreeuw, brand, ontploffende bommen. Snel voer ik het touw verder door mijn handen tot het weer rustig wordt.
 
De hand wordt van mijn schouder genomen. ‘Weet je waar je bent? Wanneer je bent?’ Verward schud ik mijn hoofd. ‘Je bent te snel doorgeschoten. Op de knopen vindt een belangrijke gebeurtenis plaats. Je bent nu beland voordat die gebeurtenis plaatsvindt. Dat is misschien wel zo veilig, want nu kun je rustig omdraaien en de tijdlijn volgen zoals het is gebeurd. Die grote knoop was september 1944, de kleine knoop bevindt zich op 22 februari van datzelfde jaar. Maar nu sta je op de grens tussen de negentiende en de twintigste eeuw, een relatief rustige tijd in deze stad.’
 
Ik kijk om me heen en zie de stad zoals ze was voordat de bommen vielen. Smalle straten in de binnenstad volgen het middeleeuwse stratenpatroon. Vaag is nog te zien waar de muren stonden maar rondom de binnenstad strekken zich statige lanen uit. Dan word ik wakker.
 
Tweeduizend jaar historie laten zich niet gemakkelijk zien of vertellen. Rond het begin van de twintigste eeuw begon de stad te groeien. Voordien was er nauwelijks industrie maar na het slechten van de muren vestigden zich rijke mensen aan de nieuwe stadsrand. Veel van hen waren afkomstig uit Nederlands-Indië. Ze bouwden huizen met veranda’s, in de stijl van Art Deco en Jugendstil. Er zijn er niet veel meer van, want in 1944 veranderde er veel in de stad. Maar dat is een ander verhaal, dat ik later eens zal vertellen.
 

Huis aan de Oranjesingel in ‘koloniale stijl’.




 
 
 
 
Oude supermarkt aan het Mariaplein. Verwonderlijk dat dit er nog staat, want de kerk er tegenover is in 1944 platgegooid.


Dit badhuis is nu in gebruik als theater.


Ivy

22 comments

Skip to comment form

    • Smokey on 8 mei 2010 at 22:53
    • Reply

    Avatar van Smokey
    Aanbeveling, heel goed geschreven! Mooie oude gebouwen. Ja, de Oranjesingel. Lang geleden dat ik die heb gezien.

    • Thera on 9 mei 2010 at 00:22
    • Reply

    Avatar van Thera
    Ja, 1944, daar dacht ik ook al aan. En de granatenwinter die volgde. Het zijn de verhalen waarmee ik ben groot gebracht. Zo ingrijpend, en toch, Nijmegen is zoveel meer. Dat moet gewoon. :-)

    • antoinette duijsters on 9 mei 2010 at 08:44
    • Reply

    Avatar van antoinette duijsters
    Heel mooi Ivy, langzaam terug in de tijd gaan.

    • Catharina Anna Maria van Vliet on 9 mei 2010 at 09:01
    • Reply

    Avatar van Catharina Anna Maria van Vliet
    Goed idee! Ik voel een project met Zwollywood opborrellen…..

    Maar iets heel anders, de blogborrel gisteren ik heb je gemist ;-(?

    • Kitty Schoenmakers on 9 mei 2010 at 10:35
    • Reply

    Avatar van Kitty Schoenmakers
    Ik ben dol op Jugendstil!
    Mooie gebouwen :)

    Romeinen hebben we hier beneden wel; een badhuis:))
    http://www.thermenmuseum.nl/

    • edu on 9 mei 2010 at 10:54
    • Reply

    Avatar van edu
    Laat Maastricht het maar niet horen. :)

    • Krudzlo on 9 mei 2010 at 11:14
    • Reply

    Avatar van Krudzlo
    Als Maastrichtenaar toch je blog aanbevolen. Groet Rob. Prachtig de gebouwen en gevels.

    • Heyta (Ivy) on 9 mei 2010 at 12:23
    • Reply

    Avatar van Heyta (Ivy)
    Smokey: dank je wel. Ja, als je door alle reclameborden en -vlaggen heenkijkt is er nog veel moois te zien. En zeker nu ik weet waarom al die huizen veranda’s hebben. Er volgt nog meer ;-))

    Thera: ik heb deze week het boek over 1944 gelezen, maar dat was zonder de ‘persoonlijke’ verhalen. Dus ben ik gisteren naar het antiquariaat geweest om deze lacune op te vullen. Ook daar wil ik nog over gaan schrijven.

    Antoinette: ja, het is als met graven: je komt eerst de recente gebeurtenissen tegen en dan steeds dieper.

    • Heyta (Ivy) on 9 mei 2010 at 12:28
    • Reply

    Avatar van Heyta (Ivy)
    Catharina A-M: ik denk dat Zwolle ook veel te vertellen heeft, ik ben benieuwd.

    Wat betreft bloggersborrel: als het beter weer was geweest, misschien. Maar eigenlijk vind ik de spontane bezoekjes over en weer gezelliger: gewoon, bij iemand in de tuin of bij een speciale gelegenheid ….. Ik had bij Hanneke al een keer een balletje opgegooid voor een ‘meidenshopdag’, dat ieder de leuke winkeltjes in haar eigen stad laat zien. Lijkt jou dat wat?

    Kitty: ik ook. Er staan er gelukkig nog veel, met mooie ornamenten en balkonnetjes. Ik ga er nog een keer gericht op uit om daar foto’s van te maken, gistermiddag had ik nog niet echt een idee in mijn hoofd. En de meeste van die panden zijn tegenwoordig advocatenkantoren of makelaars, dus er hangen veel ontsierende reclameborden.

    Edu: is Maastricht ook oud? ;-))) Tja, Nijmegen afficieert zich nu eenmaal als de oudste stad van Nederland, kan ik verder ook weinig aan doen. Toch?

    Robert: dank je wel. Maastricht heb ik nooit gezien maar dat komt vast nog wel een keer.

    • Heyta (Ivy) on 9 mei 2010 at 12:31
    • Reply

    Avatar van Heyta (Ivy)
    Kitty: jullie hebben meer Romeinse resten dan wij! Hier is bovengronds helemaal niets meer te zien, alles is hergebruikt in de Middeleeuwen en onder de bebouwing verdwenen.

    • antoinette duijsters on 9 mei 2010 at 12:39
    • Reply

    Avatar van antoinette duijsters
    Helaas voor alle Maastrichtenaren, Nijmegen is ouder. In die tijd was Tongeren hier in het zuiden de belangrijkste nederzetting en helaas dat ligt in België. Maastricht was toen een oversteekt plaats van de Maas.
    Niettemin als je alle mooi Romeinse en latere oudheden hier in deze streken wilt zien, kom je met een dag niet ver:-)))

    • Glaswerk on 9 mei 2010 at 12:54
    • Reply

    Avatar van Glaswerk
    @Ivy:
    Ik had bij Hanneke al een keer een balletje opgegooid voor een ‘meidenshopdag’, dat ieder de leuke winkeltjes in haar eigen stad laat zien.

    Oggottegottegottegot, ook dát nog…

    ;-)

    • Thera on 9 mei 2010 at 14:38
    • Reply

    Avatar van Thera
    Heyta, ik verhaal er ook over in de lange schaduw. Mijn moeder woonde toen in Nijmegen. Heb je nog een persoonlijke vertelling erbij. ;-)

    • Frans Muthert on 9 mei 2010 at 17:08
    • Reply

    Avatar van Frans Muthert
    De Gruyter: Snoepje van de Week?

    • Heyta (Ivy) on 9 mei 2010 at 17:36
    • Reply

    Avatar van Heyta (Ivy)
    Antoinette: dank je voor deze aanvulling.

    Glaswerk: watnou? Dan mag jij mee om het geheel op de gevoelige plaat vast te leggen ;-))

    Thera: ik wist dat ik er al eens iets over gelezen had! Dat was dus bij jou. Ik sla het betreffende hoofdstuk er gauw op na.

    Frans: die was het. Ik weet alleen niet of de Gruyter ook uit Nijmegen stamt. De oprichters van V&D wel.

    • hannekeinhanoi on 9 mei 2010 at 18:23
    • Reply

    Avatar van hannekeinhanoi
    Je zult maar in zo’n huis wonen, prachtig!!

    Die blogstersshopdag……….jij zou iets organiseren, toch? zoiets meen ik me te herinneren.

    En De Gruyter is volgens mij een Bosch bedrijf. Lebonton is nog verre familie van ze.

    • Rob on 9 mei 2010 at 21:33
    • Reply

    Avatar van Rob
    Potdorie nee…kom op rond de 19de ben ik er. Ik zorg voor een sjieke slaapplaats en wel wandelschoenen mee.

    Gr Rob

    • Pierra on 9 mei 2010 at 21:49
    • Reply

    Avatar van Pierra
    Die grote knoop ken ik uit de persoonlijke verhalen van mijn ouders. Een moeilijke en veelbewogen tijd, waar ze uren over konden vertellen.
    Vroeger zag ik als kind de geraamtes van de gebombardeerde huizen rond de Stefenis nog staan.
    Gelukkig gleed die knoop snel door je hand heen.

    • Heyta (Ivy) on 9 mei 2010 at 21:54
    • Reply

    Avatar van Heyta (Ivy)
    Hanneke: er staan hier huisjes om te smullen …….
    Ja, dat zal ik doen. Maar even peilen, toch? Binnenkort zal ik een oproepje doen ;-)))

    Robert: ik zal het doorgeven!

    • Heyta (Ivy) on 9 mei 2010 at 21:57
    • Reply

    Avatar van Heyta (Ivy)
    Pierra: wat goed dat ze daarover konden vertellen! Veel mensen klappen dicht na zo’n gebeurtenis. Er is in elk geval niet veel over te vinden. Ik heb nu wel een boekje over september, maar nog niets over 22 februari.

    Ik ken het alleen van foto’s: dramatische beelden, die puinhopen. Zeker nu ik ook wat foto’s heb gevonden van hoe het er rond de vorige eeuwwisseling uit zag….. Maar ik vrees dat de knoop nog wel terug komt …..

    • Catharina Anna Maria van Vliet on 10 mei 2010 at 12:07
    • Reply

    Avatar van Catharina Anna Maria van Vliet
    Een dagje rondwandelen en heerlijk bijkletsen en Nijmegen of een andere stad bekijken….JA

    sjoppen ………… kweenie. Ik ben niet zo’n sjopster en als ik het doe doe ik dat als een eenzame autist die niet kan communiceren ;-( en op niet te filmen wijze winkels doorkruist. Misschien wil je dat nu juist wel meemaken maar dan blokkeeer ik volledig. IN gezelschap koop ik zelden iets.

    • Heyta (Ivy) on 10 mei 2010 at 12:47
    • Reply

    Avatar van Heyta (Ivy)
    Catharina AM: het eerste punt is ook het belangrijkste! Overigens pleit dan dus jouw laatste zin om wél in gezelschap te gaan sjoppen ;-)))

    Het gaat er vooral om, om leuke plekjes en daarbij aparte winkeltjes te zien, was mijn idee. Maar ik stuur binnenkort wel een geselecteerd mailtje rond, dan kunnen we altijd nog zien wat we doen.

Laat een reactie achter bij Catharina Anna Maria van Vliet Reactie annuleren

Your email address will not be published.